Γεννημένος το 1756 στον Στρόβολο (σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές), ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός εισήλθε από νεαρή ηλικία ως δόκιμος στο μοναστήρι της Παναγίας του Μαχαιρά. Αφότου χειροτονήθηκε διάκονος, μετέβη στη Μολδοβλαχία το 1773 για τη διενέργεια εράνου ενίσχυσης του μοναστηριού. Παρέμεινε εκεί για 19 χρόνια, χειροτονήθηκε ιερομόναχος και διορίστηκε εφημέριος στην ηγεμονική εκκλησία του Ιασίου. Επέστρεψε στην Κύπρο το 1802 και το 1810 χειροτονήθηκε Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, αναλαμβάνοντας το δύσκολο έργο της εξόφλησης των χρεών της Αρχιεπισκοπής.
Μυήθηκε μαζί με άλλους κληρικούς στη Φιλική Εταιρία και τον Οκτώβριο του 1820, ο Υψηλάντης έστειλε τον Αντώνιο Πελοπίδα να παραλάβει την εισφορά του Αρχιεπισκόπου για την Επανάσταση. Μαζί με τις ευχαριστίες του, έστειλε μήνυμα για τον επικείμενο ξεσηκωμό, καλώντας τον Αρχιεπίσκοπο «να σκεφθεί πώς να διαφυλάξει το ποίμνιό του από τους κατοίκους εκεί εχθρούς». Είχε αποφασιστεί, η Κύπρος να μην αναλάβει ένοπλο αγώνα, λόγω κυρίως της γεωγραφικής της θέσης, αλλά να περιοριστεί σε υλική βοήθεια.
Λίγο μετά την έναρξη της Επανάστασης, ο Σουλτάνος διέταξε τον αφοπλισμό των χριστιανών. Ο Αρχιεπίσκοπος κάλεσε τους Έλληνες, μέσω εγκυκλίου, να υπακούσουν, να παραμείνουν ήρεμοι και αδρανείς, ενώ διαβεβαίωσε τον κυβερνήτη της Κύπρου, Κιουτσούκ Μεχμέτ, για τη νομιμοφροσύνη των Ελλήνων.
Ωστόσο, παρά τις προσπάθειές του για διαφύλαξη της ειρήνης στο νησί, οι τουρκικές αρχές προχώρησαν στον εκφοβισμό του λαού. Ο Κιουτσούκ, με αφορμή προκηρύξεις που διένειμε στη Λάρνακα ο Αρχιμανδρίτης Θεοφύλακτος Θησέας, κατήγγειλε στην Υψηλή Πύλη ότι οι Έλληνες Κύπριοι προετοίμαζαν εξέγερση και υπέβαλε κατάλογο επιφανών προσώπων προς δίωξη. Το αίτημα του κυβερνήτη εγκρίθηκε, με τον ίδιο να προχωρά σε συλλήψεις, δημεύσεις περιουσιών και εκτελέσεις.
Στις 9 Ιουλίου του 1821, άρχισε η σφαγή των αρχιερέων και των προκρίτων του νησιού. Πρώτος απαγχονίστηκε ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, με τους αποκεφαλισμούς των Μητροπολιτών Πάφου, Κιτίου και Κυρηνείας να ακολουθούν.
Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός αρνήθηκε να εγκαταλείψει το ποίμνιό του και προχώρησε συνειδητά προς την αγχόνη.
Η ηρωική απάντησή του στις απειλές του Τούρκου κυβερνήτη για αφανισμό των Ρωμιών έμεινε ανεξίτηλα χαραγμένη στην ιστορία του Έθνους:
«Η Ρωμιοσύνη έν φυλή συνότζιαιρη του κόσμου
Κανένας δεν ευρέθηκε για να την ιξηλείψη
Κανένας γιατί σσιέπει την πού τάψη ο Θεός μου.
Η Ρωμιοσύνη εν να χαθή όντας ο κόσμος λείψη.»
Σήμερα, η θυσία του Αρχιεπισκόπου και των Μητροπολιτών αποτελεί φωτεινό παράδειγμα για κάθε Έλληνα της Κύπρου. Η μνήμη τους, ας είναι φλόγα που θα διατηρήσει ζωντανό τον αγώνα για την απελευθέρωση της Πατρίδας μας, που εδώ και μισό αιώνα παραμένει υπό τουρκική κατοχή.
